Dr n. med. Ryszard Maranda - Specjalista Urolog

Gabinety urologiczne w Tuszynie i Łodzi

Centrum Urologii Maranda sp.j.

Tuszyn ul. Polna 16/20
(Na terenie Kliniki Inventiva - Tuszyn
telefon kontaktowy: 665 303 630
wtorek, środa i piątek: 15.30 - 19.00

Gabinet Urologiczny

Łódź ul. Brzechwy 7 A
(I piętro) na terenie Remed –Rehabilitacja sp. z.o.o
telefon kontaktowy: 665 303 630
poniedziałek, czwartek: 15.30 - 19.00

Konsultacje po uprzednim ustaleniu terminu wizyty
pod numerem tel. 665 303 630
od poniedziałku do piątku w godzinach 10.00 - 18.00

Gruźlica układu moczowego - Badania diagnostyczne

Email Drukuj

Spis treści

 

Badania diagnostyczne

  1. Posiewy moczu na BK.

    Ze względu na to, że mocz chorych na gruźlicę nerek zawiera małą liczbę prątków, żeby badanie było wiarygodne, należy wykonać 5 lub 6 posiewów moczu, najlepiej pobierając mocz do badania w ciągu kolejnych dni. Do badania należy pobierać ranną porcję moczu, do sterylnego, zamykanego naczynia. Materiał wysiewany jest na specjalne podłoża (Lowensteina-Jansena, Stonebrinka i Ogawy).

    Ponieważ gruźlica urogenitalna jest zwykle skąpoprątkowa zdarza się dosyć często, że w serii posiewów moczu uzyskujemy wzrost prątków tylko w części hodowli. Dlatego wykonanie jednego, dwóch, a nawet trzech posiewów jest niewystarczające. Z badań prowadzonych w Oddziale Urologii w Tuszynku wynika, że należy wykonać pięciokrotnie badanie, żeby uzyskać potwierdzenie gruźlicy nerek. Jeżeli wszystkie lub co najmniej 2 badania są dodatnie na 5 wykonanych, możemy rozpoznać gruźlicę narządów moczowych.

    Uzyskanie tylko 1 dodatniego wyniku na 5 wykonanych posiewów budzi wątpliwości, zwłaszcza, gdy nie ma żadnych odchyleń w badaniu klinicznym chorego lub innych badaniach diagnostycznych. W takich przypadkach należy podejrzewać zanieczyszczenie hodowli prątka ,,obcym,, materiałem i powtórzyć całą serię (5 razy) posiewów moczu na Bk. Błędem byłoby wdrażanie leczenia przeciwprątkowego na tej podstawie. Dwumiesięczne opóźnienie rozpoczęcia leczenia nie powinno wpłynąć na przebieg choroby. Natomiast raz rozpoczęte leczenie wyklucza weryfikację rozpoznania i musi być kontynuowane przynajmniej przez 4 miesiące.

    Z uzyskanego w hodowli materiału zawsze wykonywane jest (jako zasada) oznaczenie lekowrażliwości na podstawowe leki przeciwprątkowe: SM, INH, RMP, EMB.

    Uzyskanie lekooporności prątków na jeden lub kilka leków, z dużym prawdopodobieństwem, świadczy również o zanieczyszczeniu hodowli materiałem, pochodzącym najczęściej od osobników prątkujacych z płuc, chorujących na t.zw. gruźlicę przewlekłą.

  2. Potwierdzenie gruźlicy urogenitalnej można uzyskać poprzez wykonanie posiewów tkanki, ropy z usuniętych narządów lub wyskrobin z ropnych przetok. Wykonanie posiewów na BK z ropy lub z wyskrobin z przetok na kroczu lub z najądrza, a także z ropy i tkanki usuniętego narządu potwierdzi w sposób pewny rozpoznanie. Ponieważ jest to materiał zawierający dużą liczbę prątków, również badanie bakterioskopowe jest bardzo przydatne. Wynik uzyskamy już po kilku dniach.

    Badania bakteriologiczne są podstawowym badaniem potwierdzającym rozpoznanie, a także pozwalają ocenić skuteczność chemioterapii przeciwprątkowej w trakcie leczenia oraz w okresie obowiązującej dwuletniej obserwacji po zakończeniu leczenia.. Dlatego posiewy moczu na Bk pobieramy przed rozpoczęciem leczenia, a następnie co 2 miesiące w trakcie chemioterapii przeciwprątkowej oraz bezpośrednio po zakończeniu leczenia. W okresie wykonywania posiewów moczu należy przerwać podawanie leków.

    Po zakończonym leczeniu przeciwprątkowym posiewy moczu powinny być wykonywane co 6 mcy. Każdorazowo mocz na badanie należy pobierać przez 5 lub 6 kolejnych dni. Negatywizacja posiewów moczu na Bk świadczy o wyleczeniu procesu swoistego w sensie bakteriologicznym.

  3. Badanie radiometryczne Bactec 460 TB polega na tym, że materiał do badania wysiewa się na podłożu zawierającym radioaktywny węgiel. Rozmnażające się prątki uwalniają dwutlenek węgla, który gromadzi się nad powierzchnią hodowli. Wzrost radioaktywności potwierdza rozpoznanie. Badanie należy wykonać trzykrotnie.
  4. Próba biologiczna nie jest obecnie rutynowo wykonywana.
  5. W badaniu histopatologicznym wycinków z pęcherza, wyskrobin z przetok lub usuniętych narządów stwierdza się obraz typowej ziarniny gruźliczej.
  6. Metoda immunoenzymatyczna ELISA (serologiczna), wykrywa antygeny mycobacterium tuberculosis w surowicy i płynach ustrojowych.
  7. Metoda chromatograficzna wykrywa produkty rozpadu prątków.
  8. Metoda PCR wykorzystuje inżynierię genetyczną.
  9. Badania radiologiczne - to urografia, uretreropyelografia, cystografia, urethrografia. Pokażą one charakterystyczne zmiany w narządach moczowych, a także obrazy podejrzane, mniej charakterystyczne.

Typowe obrazy gruźlicy narządów moczowych i płciowych męskich to:

  1. Obraz nieczynnej nerki z nieregularnymi zwapnieniami - nerka kitowa i tygrysia oraz zwapnienia na przebiegu moczowodu i uwapnione ropnie gruźlicze.
  2. Objaw ,,kołnierza i pachy" w układzie kielichowo-miedniczkowym. Objawowi temu towarzyszy poszerzenie dolnego kielicha, często marskość miedniczki i zniekształcenie górnego kielicha w postaci margaretki, listka kończynki lub amputacja górnego kielicha.
  3. Objaw Mussianiego i Sgalitzera. Pierwszy dotyczy gruźlicy dolnego odcinka moczowodu (periureteritis terminalis). W wyniku nacieczenia śródmiąższowego odcinka moczowodu i obrzęku groniastego śluzówki pęcherza w okolicy ujścia chorego moczowodu powstaje trójkątny ubytek wypełnienia w pęcherzu, podstawą skierowany na zewnątrz. Najczęściej towarzyszy temu brak czynności nerki lub bardzo słaba jej funkcja.
    Objaw Sgalitzera powstaje na skutek zmian bliznowatych na całej długości moczowodu, które powodują jego skrócenie, co prowadzi do ,,przeciągnięcia" całego trójkąta pęcherza. Objawowi temu zawsze towarzyszy brak czynności nerki.
  4. Cienie nieregularnych zwapnień w polu stercza, pęcherzyków nasiennych lub miedniczego odcinka nasieniowodu.

W gruźlicy urogenitalnej obserwujemy również inne, mniej typowe obrazy radiologiczne. Są to zmiany jamiste w obrębie kielichów nerkowych, marskość pęcherza moczowego, odpływy pęcherzowo-nerkowe i inne.

Podstawą rozpoznania w przypadkach wątpliwych są badania bakteriologiczne, czyli dodatnie posiewy moczu na BK.

Pomimo przedstawionych wielu badań, pomagających rozpoznać gruźlicę układu moczowego, niekiedy rozpoznanie jej może być trudne nawet dla doświadczonych urologów. Dzieje się to zwłaszcza gdy choroba nakłada się na inne zmiany patologiczne np. kamicę, nowotwory, wady wrodzone.

O mnie Gruźlica układu moczowego