Dr n. med. Ryszard Maranda - Specjalista Urolog

Gabinety urologiczne w Tuszynie i Łodzi

Centrum Urologii Maranda sp.j.

Tuszyn ul. Polna 16/20
(Na terenie Kliniki Inventiva - Tuszyn
telefon kontaktowy: 665 303 630
wtorek, środa i piątek: 15.30 - 19.00

Gabinet Urologiczny

Łódź ul. Brzechwy 7 A
(I piętro) na terenie Remed –Rehabilitacja sp. z.o.o
telefon kontaktowy: 665 303 630
poniedziałek, czwartek: 15.30 - 19.00

Konsultacje po uprzednim ustaleniu terminu wizyty
pod numerem tel. 665 303 630
od poniedziałku do piątku w godzinach 10.00 - 18.00

Łagodny przerost stercza (prostaty)

Email Drukuj

Poradnik dla pacjentów i ich rodzin.

Książka "Łagodny przerost prostaty"Przedmowa

Zazwyczaj publikacje medyczne szerzące oświatę zdrowotną i przeznaczone dla pacjentów różnią się w istotny sposób od wydawnictw zaadresowanych do personelu medycznego. Pacjenci z przerostem stercza, powinni jednak niejednokrotnie posiąść sporą wiedzę, aby zagadnienia te były dla nich bardziej zrozumiałe i pozwoliły na dobrą współpracę z lekarzem.

W publikacji pragnę przybliżyć zagadnienia związane z przerostem stercza, możliwości leczenia oraz różne rodzaje zabiegów wykonywanych w tej chorobie. W tekście omawiam problemy i obawy, z jakimi spotykają się chorzy z łagodnym przerostem prostaty, oraz przekazuję wskazówki pomocne pacjentowi i jego rodzinie.

 

Anatomia układu moczowego

Układ moczowy mężczyzny z prostatąNerki leżą wzdłuż brzegów mięśni lędźwiowo-biodrowych. Obecność wątroby powoduje niższe ułożenie nerki prawej. Na przekroju nerka utworzona jest z części zewnętrznej, zwanej korą nerkową oraz wewnętrznej - zwanej rdzenną. Produkowany przez nerkę mocz jest odprowadzany do kielichów, które leżą wewnątrznerkowo i są związane z miąższem nerkowym. Kielichy łączą się ze sobą, tworząc zwykle trzy kielichy większe, dochodzące do miedniczki nerkowej. Miedniczka zwęża się ku dołowi i przyśrodkowo przechodząc w około 25-30 centymetrowy przewód zwany moczowodem. Końcowy jego odcinek przebiega przez ścianę pęcherza, uchodząc do niego.

Pęcherz moczowy jest workiem mięśniowym, stanowiącym zbiornik moczu. Ma on pojemność ok. 400 ml. Z pęcherza mocz odprowadzany jest na zewnątrz cewką moczową.

U mężczyzn, bezpośrednio pod pęcherzem, otaczając pierścieniowato cewkę moczową, znajduje się prostata.

 

 

 

prostata inaczej sterczProstata należy do układu męskich narządów płciowych. Jest to narząd nieparzysty, wielkości kasztana, o masie ok. 20 g i przekroju 2,5 cm

Pełni istotną rolę w cyklu płciowym, w produkcji wydzieliny stymulującej ruchliwość plemników, która stanowi ok. 70 % objętości nasienia. Funkcja gruczołu krokowego jest związana z działaniem hormonów, zwłaszcza testosteronem.

Słowo ,,prostata" pochodzi z języka łacińskiego. Synonimy słowa prostata, to gruczoł krokowy i stercz.

Najczęściej występujące choroby prostaty to:

  • łagodny rozrost    (hyperplasia prostatae)
  • nowotwory złośliwe (rak)     (carcinoma prostatae)
  • zapalenie    (prostatitis)

Łagodny przerost stercza – prostaty (BPH ang.), gruczolak stercza, oznacza, że mamy do czynienia z patologicznym rozrostem tkanki gruczołowej.

Jest to choroba związana z wiekiem, najczęściej występują u mężczyzn w wieku około 50 lat. Schorzenie rozwija się powoli, cechując się stopniowym powiększeniem gruczołu krokowego i nasileniem cech przeszkody podpęcherzowej.

łagodny przerost prostatyPrzyczyny łagodnego przerostu prostaty nie są w pełni poznane, uważa się, że są związane z procesem starzenia się organizmu oraz ze zwiększonym wytwarzaniem dihydrotestosteronu (hormon męski). Przyjmuje się, że dihydrotestosteron pobudza przerost prostaty u mężczyzn.

Powiększenie objętości prostaty spowodowane jest wzrostem liczby komórek gruczołowych oraz włókien mięśniowych w jej obrębie. Są to komórki prawidłowe, nie mające charakteru nowotworowego. Łagodny rozrost stercza nie jest więc nowotworem złośliwym. Gruczolak stercza rozrasta się w strefie bezpośrednio otaczającej cewkę moczową.

Częstość występowania łagodnego przerostu stercza - wzrasta z wiekiem i jest najczęstsza u mężczyzn po siedemdziesiątym roku życia.

 

 

 

Częstość występowania łagodnego przerostu stercza - wzrasta z wiekiem i jest najczęstsza u mężczyzn po siedemdziesiątym roku życia.

statystyka przerostu prostaty

Powiększający się stercz, wywiera ucisk na cewkę, zwęża jej światło powodując podrażnienie oraz utrudnienie oddawania moczu. Może to wywołać pojawienie się objawów takich jak:

Objawy „podrażnieniowe”

  • częstomocz w ciągu dnia,
  • konieczność oddawania moczu w nocy, nawet kilkakrotnie,
  • gwałtowne parcie na mocz i nietrzymanie moczu,
  • ból w czasie oddawania moczu.

Objawy „przeszkodowe”

  • wyczekiwanie na mikcję,
  • osłabienie strumienia moczu,
  • konieczność parcia na mocz,
  • wydłużenie czasu mikcji,
  • wykapywanie moczu z cewki po mikcji,
  • całkowite zatrzymanie moczu.

Jeżeli zaobserwujesz u siebie podobne objawy (lub zauważy je u ciebie bliska osoba), niewątpliwie istnieje konieczność konsultacji z urologiem. Przedstawione objawy mogą występować bowiem zarówno w łagodnym przeroście prostaty jak i w nowotworach tego narządu. Objawów nie powinno się lekceważyć. Fakt, że urolog może w sposób istotny pomóc pacjentowi, a niejednokrotnie zapobiec poważniejszym następstwom tego schorzenia, jest bezsporny.

Bardzo istotne, a wręcz konieczne, jest zatem przeprowadzanie kontroli każdego mężczyzny przez urologa, co najmniej raz w roku. Po przekroczeniu pięćdziesiątego roku życia, pacjentów powinni mobilizować do badania nie tylko lekarze pierwszego kontaktu, ale również najbliższa rodzina.

Następstwa przerostu prostatyNastępstwami klinicznymi przerostu prostaty mogą być:

  • zaleganie moczu w pęcherzu po mikcji,
  • zakażenie dróg moczowych,
  • uchyłki pęcherza,
  • kamica moczowa,
  • poszerzenie górnych dróg moczowych,
  • wodonercze,
  • niewydolność nerek.

Rozpoznanie łagodnego rozrostu prostaty jest oparte o:

  1. Badanie podmiotowe (wywiad lekarski)
    Lekarz zadaje pytania np. o częstość oddawanego moczu w dzień i w nocy, siłę strumienia, uczucie zalegania po mikcji czy występujące w zakresie dróg moczowych bóle. Istotne są również informacje o chorobach towarzyszących oraz o stosowanych lekach. Ważne są również dane, dotyczące zaburzeń erekcji.
    Tabela objawów przerostu prostatyPomocna o ocenie subiektywnych objawów i dolegliwości jest  punktowa ocena objawów ze strony dolnych dróg moczowych (IPSS - International Prostate Symptoms Score), stanowiąca zestaw siedmiu pytań dotyczących dolegliwości związanych z oddawaniem moczu. Punktacja odpowiedzi pozwala ocenić stopień nasilenia objawów, oraz ocenić skuteczność leczenia.
    Warto aby taką tabelę pacjent wypełnił  sam, przed wizytą u urologa, aby uniknąć stresów związanych z wizytą i nie przeoczyć ważnych objawów.


  2. Badanie przedmiotowe (badanie fizykalne chorego), z badaniem per rectum (badanie polega na wprowadzeniu palca w nawazelinowanej rękawiczce do odbytu), umożliwiające ocenę wielkości elastyczności i kształtu gruczołu krokowego. Badanie jest podstawowym i obowiązkowym badaniem u mężczyzny. Pozwala ono również na wykrycie patologicznych struktur (zwłaszcza guzów).  Badanie takie jest niebolesne, wykonuje się je kontrolnie co najmniej raz w roku, lub w razie stwierdzenia chorób stercza, przy każdej wizycie u urologa.
  3. Badania laboratoryjne, takie jak badanie ogólne moczu, poziom mocznika, kreatyniny, poziom elektrolitów oraz PSA w surowicy pozwalają na wczesne wykrycie nieprawidłowości i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Co to jest swoisty antygen sterczowy (PSA)?

Jest to najważniejszy jak dotąd wskaźnik chorób prostaty, badany we krwi, ułatwiający diagnostykę raka stercza i decyzje zabiegowe.

Jego wartości zmieniają się wraz z wiekiem i wielkością prostaty,

40 – 49 rok życia

< 2,5 ng/ml

50 - 59 rok życia

< 3,5 ng/ml

powyżej 60 roku życia

< 4,5 ng/ml

oraz narastają w raku stercza, zapaleniu stercza, po zabiegach endoskopowych.

Badanie wykonuje się w warunkach laboratoryjnych, pobierając do badania niewielką ilość krwi. Można je również wykonać samodzielnie, korzystając z jednorazowych testów PSA Testy takie wykazują jednak mniejszą czułość, brak jest również możliwości udokumentowania wyniku badania.

Należy podkreślić, że niskie PSA we krwi, nie wyklucza rozpoznania raka stercza, a wysokie nie zawsze oznacza jego obecność.

Badania dodatkowe

Istotne znacznie ma tutaj uroflometria - nieinwazyjne badanie strumienia wydalanego moczu, przedstawione w formie graficznej. Badanie pozwala na pomiar maksymalnego i średniego przepływu cewkowego, ocenia objętość oddanego moczu, umożliwia ocenę stopnia nasilenia trudności mikcyjnych, ułatwiając kwalifikację chorych do odpowiedniego leczenia. Badanie takie wykonuje się w indywidualnych przypadkach, zwłaszcza gdy istnieją wątpliwości co do kwalifikacji zabiegowej.

Niesłychanie ważne są również badania obrazowe z pomiarem wielkości gruczołu krokowego i jego objętości oraz ilości moczu zalegającego po mikcji.

Dane takie są możliwe do uzyskania w trakcie badań USG jamy brzusznej (przez powłoki brzuszne, oraz dokładniejszego, pozwalającego na ocenę struktury i wielkości narządu - USG transrektalnego (TRUS - przezodbytniczego).

Badanie USG przezpowłokowe jest wykonywane najczęściej już przy pierwszej wizycie u urologa, nie tylko w celu oceny gruczołu krokowego, ale również ze względu na możliwość oceny górnych dróg moczowych.

Badanie USG przezodbytnicze polega na bezbolesnym wprowadzeniu sondy o średnicy ok. 2 cm do bańki odbytnicy. Wykonuje się je w razie konieczność dokładnej analizy wyglądu stercza oraz przy zabiegu pobierania wycinków z prostaty do badania histopatologicznego (badania biopsyjnego).

Leczenie

Leczenie rozrostu łagodnego jest uzależnione od stopnia zaawansowania choroby.

Przy nieznacznie wyrażonych objawach oraz przy braku ryzyka rozwoju raka gruczołu krokowego zaleca się jedynie obserwację (ang. watchful waiting).

W I i II stadium choroby, leczenie farmakologiczne jest stosowane u osób z łagodnymi lub umiarkowanymi dolegliwościami. Celem takiego leczenia jest poprawa jakości życia mężczyzny przez zmniejszenie dolegliwości, poprawę strumienia moczu i zmniejszenie ryzyka powikłań.

Zastosowanie mają tutaj leki ziołowe, leki blokujące receptory alfa-adrenergiczne i inhibitory 5 alfa reduktazy.

Leki pochodzenia roślinnego stosowane w przeroście stercza to najczęściej:

  • wyciąg z owoców Serenoa repens/ Sabalis serrulatae,
  • alkoholowy: Prostamol® uno,
  • inne: Permixon, Fitoprost, Bioprost,
  • wyciąg z kory śliwy afrykańskiej - Tadenan, Poldanen,
  • wyciąg z pokrzywy,
  • olej z zarodków kukurydzy,
  • olej z nasion dyni,
  • preparaty złożone

Leki blokujące receptory alfa-adrenergiczne

Ich działanie polega na blokowaniu receptorów w mięśniówce gładkiej układu moczowo-płciowego co powoduje zmniejszenie ucisku prostaty na cewkę moczową.

Jest to leczenie głównie objawowe, mogące powodować jednak działania niepożądane takie jak: ortostatyczny spadek ciśnienia krwi, bóle i zawroty głowy, zaburzenia wytrysku nasienia. Do leków tych należą preparaty: doxazosyna, terazosyna, alfuzosyna i tamsulosyna.

Inhibitory 5-reduktazy - finasterydy

Powodują hamowanie aktywności enzymu 5 -reduktazy co doprowadza do hamowania przekształcenia testosteronu w dihydrotestosteron (DHT), dając z kolei zahamowanie rozrostu gruczołu krokowego, czyli działając przyczynowo. Terapia finasterydem jest efektywna zwłaszcza u pacjentów z dużym gruczolakiem > 40 ml i poziomem PSA w surowicy > 1,4 ng/ml, u których uzyskuje się nie tylko zatrzymanie dalszego rozwoju choroby, ale też redukcję masy gruczolaka o ok. 30 %.

Leczenie chirurgiczne stosowane jest zwykle w III i IV stadium zaawansowania choroby, gdy nasilają się objawy przeszkodowe, doprowadzające do zatrzymania moczu lub jego zaleganie po mikcji. Operuje się również pacjentów z nasilonymi dolegliwościami mikcyjnymi, nie poddającymi się leczeniu farmakologicznemu, z nawracającym zakażeniem, kamicą pęcherza moczowego, zastojem w drogach moczowych, niewydolnością nerek, nawracającym krwiomoczem, całkowitym zatrzymanie moczu, udokumentowaną przeszkodą podpęcherzową, powodująca znaczne dolegliwości w opróżnianiu pęcherza.

Wykonywane zabiegi są wówczas uzależnione od wieku, stanu chorego oraz od wielkości gruczołu krokowego.

Złotym standardem w leczeniu zabiegowym, jest przezcewkowa elektroresekcja stercza - (TURP). Jest to operacja endoskopowa, wykonywana w znieczuleniu, polegająca na wycięciu części tkanek stercza przez cewkę moczową. Zabieg taki umożliwia pacjentowi swobodne oddanie moczu.

W przypadku gdy gruczolak stercza osiąga duże wymiary i zabieg endoskopowy mógłby spowodować zwiększoną utratę krwi lub przewodnienie pacjenta w trakcie zabiegu endoskopowego, wykonuje się operację otwartą metodą przezpęcherzową lub metodą Millina.

Inne stosowane metody w zabiegowym leczeniu łagodnego przerostu prostaty, to zabieg termoterapii, krioterapii oraz zabiegi z użyciem lasera (VLAP – Visual Laser Ablation of the Prostate).

O mnie Łagodny rozrost stercza (prostaty)